Poznajemy Pałuki
   
   
Kcynia jest miastem chlubiącym się bogatą przeszłością. Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z XI wieku. Jako pierwsze z miast pałuckich w 1262 roku uzyskała prawa miejskie. Przez prawie 400 lat, aż do czasów zaborów, Kcynia była stolicą powiatu kcyńskiego (pałuckiego) w ówczesnym województwie kaliskim. Największy rozwój miasto przeżywało w XV i XVI wieku - miało zamek i mury obronne. Lecz nieszczęścia, epidemie, wojny, a szczególnie pożary nie oszczędziły miasta. Ten ostatni pożar, 220 lat temu, zniszczył dosłownie całe miasto, pozbawił je wielu wspaniałych zabytków. Po tym pożarze ostał się tylko kościół farny, bo był murowany. Wszystko co było drewniane - domy, klasztor - strawił ogień.  

    Najstarsze zabytki
    Najstarszym zabytkiem Kcyni jest murowany kościół farny pw. św. Michała Archanioła, zbudowany w stylu późnogotyckim, pochodzący z lat 1624 - 1631.
    W 1787 roku zakończono odbudowę murowanego barokowego kościoła i klasztoru karmelitów - zakonników sprowadzonych do Kcyni w 1612 roku. Na kalwarii malowidła ścienne wykonywał prawdopodobnie artysta malarz i dekorator wnętrz Antoni Smuglewicz - ten sam, który wcześniej zdobił pałace w Podhorcach, Ujazdowie, Lubostroniu i wnętrza teatrów we Lwowie i Warszawie.  
    Z końca XVIII wieku pochodzi wspaniała mieszczańska kamienica w Rynku z charakterystycznym dachem mansardowym. Jej właścicielem był Kazimierz Sobierayski pochodzenia szlacheckiego, którego nagrobek z 1824 roku jest najstarszym na kcyńskim cmentarzu. W XX wieku właścicielami tej kamienicy stała się rodzina Kozłowskich. W pierwszych miesiącach II wojny światowej hitlerowcy w jej piwnicach urządzili miejsce kaźni.  
    Jak wyglądały domy XVIII-wiecznej Kcyni obrazuje nam unikalna chałupa o spadzistym dachu w Rynku 7, należąca do rodziny Batogów. Podobne mamy również w Rynku 10 i przy ulicy Poznańskiej 3. Wszystkie usytuowane są szczytowo na średniowiecznych działkach.  
   
Zabytki XIX-wieczne
    W okresie zaborów prawie 50% ludności miasta stanowili Niemcy i Żydzi. To Niemcy budując w II połowie XIX wieku duże obiekty z czerwonej cegły do dziś pozostawili swe ślady we współczesnej Kcyni.  
    Z 1840 roku pochodzi kaplica cmentarna pw. św. Barbary.  
    Na tzw. wójtostwie przy ulicy Libelta w parku, gdzie dziś swą siedzibę ma MGOK, jest dworek z I połowy minionego wieku. Jego właścicielami był hrabia Itzenplitz, a w okresie międzywojennym Złotowicz, do którego należała cegielnia. W dworku tym w 1919  roku w czasie Powstania Wielkopolskiego siedzibę sztabu miał płk Kazimierz Grudzielski.  
    Z II połowy XIX wieku mamy w Kcyni znacznych rozmiarów budowle: byłego Seminarium Nauczycielskiego (dziś Zakład Poprawczy) z lat 1860-1865; poczty kcyńskiej z 1867 roku; byłego Sądu Grodzkiego, dziś przedszkola, z 1880 roku; rzeźni miejskiej z 1894 roku. Obok budowli imponujących wielkością przy takich ulicach jak Szewska, Ogrodowa, Sądowa, Poznańska, Dworcowa, Okrężna, Libelta współczesna Kcynia ma kilkanaście parterowych zabytkowych budynków mieszkalnych z ubiegłego stulecia. Do ciekawych należy dom przy Szewskiej 11 z charakterystycznym wewnątrz kominem, należący do rodziny Grabieszewskich i Paszkiewiczów; w domu przy Szewskiej 24 urodził się światowej sławy uczony prof. Jan Czochralski; zaś w domu przy ulicy Ogrodowej 3 urodził się znany artysta malarz i rzeźbiarz zakonnik ojciec Efrem - Klawitter.
   
Ciekawe budowle miasta
    Oprócz zabytków jest w Kcyni kilkanaście budowli wiekowo młodszych, głównie z początku naszego wieku, ale ciekawych pod względem architektonicznym i historycznym. Są to: w Rynku tzw. "pastorówka" z 1903 roku, obecnie SP3; przy ul. Libelta willa sędziowska, w której w latach 1937-39 mieściła się świetlica Kcyńskiego Batalionu Obrony Narodowej; przy ul. Nowej 1 przedwojenny budynek magistratu; przy ul. Jurczyka budynek SP1; wieża ciśnień z 1915 roku; budynek LO Kcynia z 1929 roku; budynek dworca PKP z 1913 roku (w noc sylwestrową 1919 roku zdobyli go powstańcy wielkopolscy); przy ul. Dworcowej 8 secesyjna kamienica - siedziba internatu LO; przy ul. Ogrodowej 10 mieszkalny budynek pocztowy; kcyńska cegielnia z początku XX wieku (przed wojną właściciel Złotowicz); przy ul. Podgórnej młyn; przy ul. Dworcowej mleczarnia; przy ul. Świerczewskiego budynek byłej gazowni z 1906 roku; przy ulicy Poznańskiej naprzeciw dworca PKS piękna willa, w której przed wojną rezydował prof. Czochralski.
     Rynek i Poznańska pod ochroną?
    Zlokalizowane w Rynku kamienice pochodzą głównie z przełomu XIX i XX wieku, liczą już prawie 90 lat. Wraz z kościołami tworzą jednolitą architektoniczna całość. Urokliwa jest także obniżająca się ulica Poznańska.
    Warto by było pokusić się o to, aby kcyński samorząd podjął uchwałę o strefie ochronnej Rynku wraz z ulicą Poznańską.

Józef Marosz
Pałuki nr 169 (20/1995)
Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta danych zastrzeżone. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych możliwe wyłącznie na własny użytek. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów możliwe wyłącznie za zgodą redakcji, którą można uzyskać tutaj. Ogłoszenia i reklamy są materiałem zleconym, za ich treść odpowiedzialność ponosi ich nadawca, a nie redakcja lub wydawca gazety.
Copyright 2006-2018 Pałuki Tygodnik Lokalny - Wydawnictwo Dominika Księskiego WULKAN, tel. 52 302-09-28
do góry